Gdy w 1993 r. Jurek Owsiak zorganizował pierwszą zbiórkę pieniędzy na rzecz dzieci z wrodzonymi wadami serca, nikt nie spodziewał się, że powołana przez niego Fundacja Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy będzie rokrocznie osiągać coraz większy dochód i pomagać szpitalom w całej Polsce. Podobnie nic nie zwiastowało, że Papieżem, najwyższym zwierzchnikiem Kościoła Katolickiego, zostanie Polak, skromny krakowski kardynał Karol Wojtyła, w którego wpatrzony był cały świat. Co łączy ze sobą te dwie, tak różne postacie? Owsiak i Jan Paweł II to po prostu przykłady doskonałych liderów, przywódców.
Obaj konsekwentnie dążyli do celu, nie wycofując się z podjętych zobowiązań. Potrafili z odwagą bronić swoich racji, nawet wtedy, gdy ich decyzje wzbudzały kontrowersje. Wreszcie ich przekonanie do własnej wizji zachęcało innych do podążania za nimi. Współcześnie nie tylko kościół i dobroczynne organizacje, ale przede wszystkim organizacje biznesowe potrzebują skutecznych liderów. Czy mogą uczyć się od społecznych i duchowych przywódców? Co wyróżnia dobrego lidera? Jak rozwijać własne cechy przywódcze? Na te pytania odpowiemy w niniejszym artykule.
Urodzeni, żeby przewodzić
Naukowcy od lat zadają sobie pytanie, co stanowi o fenomenie przywództwa i skąd biorą się skuteczni liderzy. Niektórzy twierdzą, że przywódcą trzeba się urodzić. Według nich przywódcy mają naturalną charyzmę, dzięki której z łatwością budują swój autorytet i sprawiają, że ludzie ich słuchają. Wrodzony talent sprawia, że potrafią zaangażować całe rzesze odbiorców, przemawiać do ich emocji, skutecznie argumentować i wzbudzać zaufanie. Szczególną cechą liderów jest właśnie zdolność oddziaływania na innych. Oczywiście, aby zostać przywódcą, nie wystarczą tylko własne predyspozycje. Potrzebne są właściwe okoliczności, czyli bycie w odpowiednim dla siebie miejscu i czasie. Nie wszyscy jednak skłaniają się ku temu poglądowi. Zwolennicy stanowiska o nabywaniu zdolności przywódczych argumentują, że bycia liderem - jak wszystkich innych umiejętności - można się po prostu nauczyć!
Umiejętności lidera
Jeśli cechy przywódcze można rozwijać, to co powinien umieć skuteczny lider? Listę pożądanych zdolności przywódczych można dowolnie rozszerzać, kluczowych jest jednak kilka podstawowych umiejętności.
Umiejętności te potrzebne są każdemu przywódcy, zarówno przewodzącemu partii politycznej, zwierzchnikowi Kościoła, czy też działaczowi społecznemu. Przydadzą się również liderom grup pracowniczych, a także małych, nawet 2-osobowych zespołów.
Ambitna wizja i konsekwencja w działaniu
To, co odróżnia wybitnych przywódców od sprawnych kierowników, to pełne przekonanie do realizowanych działań. Prawdziwi liderzy tworzą ambitną wizję przyszłości, której są całkowicie oddani. Potrafią znaleźć uzasadnienie dla wyznaczanych celów i konsekwentnie, krok po kroku je realizować. Jeżeli, jak ma to miejsce w dużej firmie takiej, jak Danone, cele są kaskadowane od najwyższych poziomów organizacji, to liderzy konkretnych grup potrafią znaleźć wewnętrzną motywację do postawionych przed nimi zadań i - co więcej - przekonać do nich innych. Ważna zasada wyznaczania celów mówi, że każdy cel powinien być określony w sposób konkretny, mierzalny, uzgodniony, możliwy do wykonania i jasno określony w czasie (zasada SMART). Oczywiście skuteczny lider nie zapomina o wspólnym świętowaniu małych i dużych sukcesów zespołu, gdy tylko zadania zostają wykonane, a cele osiągnięte.
Skuteczne inspirowanie
Ważne umiejętności lidera wiążą się z motywowaniem innych osób do działania. W kontekście przywództwa w organizacji, ważnym zadaniem lidera jest odkrywanie tego, co najbardziej inspiruje pracowników i indywidualne dopasowywanie motywatorów, skłaniających ich do efektywniejszej pracy. Co istotne, lider dąży do tego, aby wykorzystywać w swojej codziennej pracy różnorodne narzędzia motywujące. Ponieważ "jaki pan, taki kram", śmiało można powiedzieć "jaki lider, taki zespół". Siłą napędową efektywnie kierowanych zespołów jest bowiem pełne zaangażowanie, chęć współpracy i uczestniczenia we wspólnym przedsięwzięciu. Efektywny lider potrafi stworzyć zgrany zespół oceniając mocne i słabe strony poszczególnych osób, odpowiednio przydzielając im zadania, zachęcając do wysiłku, wspierając i dbając o indywidualny rozwój pracowników.
Otwarta komunikacja
Dobrzy przywódcy spędzają więcej czasu na słuchaniu swoich współpracowników, niż na mówieniu do nich. Dzięki temu stają się dobrymi obserwatorami, są blisko ludzi, rozumieją ich problemy i obawy. Znajomość współpracowników pomaga liderowi w efektywnym przewodzeniu. Rolą lidera jest także informowanie pracowników o efektach ich pracy i o tym, ile jeszcze pozostało do osiągnięcia celu. Ważne jest, żeby każdy znał swoją rolę w zespole mógł zostać wysłuchany, podzielić się wiedzą i własnymi pomysłami. Wzajemna otwartość powoduje, że dobre rozwiązania są podchwytywane, w związku z czym każdy może przyczynić się do sukcesu przedsięwzięcia.
Rozwiązywanie konfliktów
Konflikty to ludzka rzecz. Dobrze jest mówić otwarcie o swoich problemach bądź wątpliwościach. Czasem ostry spór, którego efektem jest wypracowanie z szacunkiem konstruktywnego rozwiązania, oczyszcza atmosferę i pozwala zwaśnionym stronom powrócić do efektywnej współpracy. Lider rozumie dynamikę konfliktów, nie boi się ich. Pozwala na ujawnianie niedomówień i wzajemnych pretensji, kontrolując, by sposób ich wyrażania nie ranił uczestników konfliktu. Lider poszukuje obiektywnych sposobów rozstrzygania sporów, negocjuje, szuka rozwiązań korzystnych dla obu stron. Tam, gdzie to możliwe, tworzy pomysły, dbając o interesy wszystkich uczestników. Kiedy trzeba, idzie na kompromis. Czasami twardo obstaje przy swoim. Wymaga to od lidera godzenia sprzeczności - bronienia własnego zdania, zasad i wartości (w Danone są to: humanizm, otwartość, bliskość i entuzjazm) oraz akceptowania odmiennych stanowisk i wypracowywania najlepszych rozwiązań.
Inicjatywa i odpowiedzialność
Z racji zajmowanego stanowiska nie każda osoba może formalnie przewodzić jakiejś grupie. Każdy może jednak rozwijać w sobie cechy lidera zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym. Lider to osoba, która wychodzi z inicjatywą w miejscu, w którym akurat się znajduje. Kiedyś można było być zastępowym w harcerstwie, teraz można organizować dla znajomych wspólne wakacje. Lider ma odwagę reagować w swoim otoczeniu, gdy komuś dzieje się krzywda, gdy sprawy nie idą w dobrym kierunku, gdy widzi, że można coś zmienić na lepsze. Lider porzuca bezczynność na rzecz działania. Nie boi się marzeń. Jest wizjonerem bez względu na to, czy rzecz dotyczy bezpieczeństwa na świecie czy też zmiany warunków w jego najbliższym otoczeniu, np. zorganizowania zebrania wśród sąsiadów. Swoim zapałem i entuzjazmem zachęca innych do działania. Dojrzałość lidera to także branie odpowiedzialności zarówno za sukcesy, jak i porażki. Te ostatnie traktuje jak przykrą, lecz cenną naukę ukazującą mu, co powinien poprawić w przyszłości.
Odkryj w sobie lidera
Jak można rozwijać w sobie potencjał lidera? Warto zacząć od poznania siebie. Lider zdaje sobie sprawę z własnych mocnych i słabych stron. Potrafi wykorzystać te mocne, a pracować nad słabymi. Dlatego nie bój się pytać o to, co inni myślą o Tobie i o efektach Twojej pracy. Korzystaj z informacji zwrotnych wszędzie tam, gdzie możesz - uczestnicząc w szkoleniach, ocenach okresowych, pytając współpracowników, rodzinę i znajomych o ich spostrzeżenia. Po drugie, rozwijaj konsekwencję w działaniu. Dotrzymuj słowa samemu sobie. Nie poddawaj się zbyt łatwo. Gdy już udało Ci się osiągnąć sukces, świętuj go hucznie! Nic tak nie wzmacnia motywacji, jak zasłużona nagroda. A własna motywacja jest niezbędna liderowi, aby mógł przekonywująco i wiarygodnie motywować innych. Doskonal także zdolności rozumienia innych. Lider ma dobry kontakt z ludźmi, potrafi zobaczyć sytuację oczami innej osoby. Przydatne może być także ćwiczenie polegające na tzw. wejściu w "cudze buty" - zastanowieniu się, co czuje i myśli druga osoba w codziennych sytuacjach, np. szef, kolega z pracy, żona/mąż, przyjaciel czy dziecko. Pielęgnuj w sobie także wrażliwość na los innych osób. Pamiętaj, że pozostając biernym, nie zmienisz niczego.
Zatem odwagi, do dzieła!
Artykuł przygotowała specjalnie dla Was Karolina Pietras - psycholog, doktorantka Uniwersytetu Jagiellońskiego w naukach humanistycznych, w dyscyplinie zarządzanie, trener umiejętności miękkich.